Skíðafar

Vetraríþróttir eiga sér langa sögu hér á Ísafirði, einkum þó og sér í lagi skíðaíþróttir. Skíði höfðu verið notuð til samgnangna að vetri allt frá landnámi, en hitt var síður þekkt að þau væru notuð til skemmtunar og afþreyingar. Þegar fram liðu aldir virðist hafa dregið úr notkun skíða og kunnáttunni hafa hrakað meðal alls almennings.

Um aldamótin 1900 höfðu norskir hvalveiðimenn veiðistöðvar allvíða um Vestfirði. Margir þeirra höfðu þar vetrarvist og iðkuðu þá „skíðafar“ sér til skemmtunar og gagns. Margir Vestfirðingar lærðu af þeim kúnstina að fara á skíðum og ekki síður að búa þau til. Á Ísafirði voru þó skautahlaup vinsælli tómstundaiðja á seinni hluta 19. aldar og í byrjun þeirrar 20. Þegar Pollinn lagði á vetrum kom fólk saman í hópum og naut útivistar á kyrrum og fögrum vetrarkvöldum og söng jafnvel svo að undir tók í fjöllunum. Engar heimildir eru til sem greina frá keppni í skautahlaupi, heldur var þetta fyrst og fremst útivist og skemmtun.

Dr. Björn

Það var dr. Björn Bjarnason frá Miðfirði, yfirkennari við barnaskólann á Ísafirði, sem fyrstur hvatti Ísfirðinga til að leggja stund á skíðaíþróttina sér til ánægju og heilsubótar. Hafði hann forgöngu um að skólabörn væru send á skíði, en hægar gekk að kynna íþróttina fyrir hinum fullorðnu. En veturinn 1905 – 1906 pantaði Emil Strand, kaupmaður, 20 pör af skíðum og greip þá um sig mikill skíðaáhugi í bænum, jafnt hjá ungum sem öldnum. Voru skíðasvæðin einkum tvö, í hlíðinni innan við Grænagarð, og í Stórurð, þar sem hægt var að renna sér alla leið niður á ísilagðan Pollinn.

Fyrstu skíðin

Ekki var óalgengt að skíðafar væri tíðkað á heimasmíðuðum skíðum. Allir kannast við tunnustafaskíðin sem börn fengu gjarnan til að leika sér á, en nokkuð var einnig um vandaðri smíð. Oft vour skíði smíðuð úr rekaviði, en beygjurnar voru gerðar með vatnshitun eða að lýsi var borið á skíðin og þeim síðan haldið við glóð á meðan þau voru beygð.

Hér má sjá skíði sem Jón Hagalínsson í Hjarðardal í Önundarfirði smíðaði í byrjun 20.aldar og eru þau með fyrstu skíðum sem Önfirðingar eignuðust. Vísast eru þetta kvenna- eða unglingaskíði, en karlaskíði voru á þessum árum heldur lengri og efnismeiri. Skíðin voru mest notuð til ferðalaga og þá var ekki óalgengt að menn bæru á baki sér 20 – 50 kílóa bagga. Einn stafur var notaður til að stjaka sér áfram og til að styðja sig við og stýra í rennsli. Í bröttum hlíðum var stafnum stundum stungið í klofið og setið á honum til að draga úr ferðinni. Hefðbundinn fótabúnaður voru íslenskir skór og tvennir ullarsokkar. Væri mikið frost voru skór úr steinbítsroði notaðir í stað sauðskinnsskónna.

Skíði Bárðar

Skíði Bárðar Tómassonar eru nokkuð yngri, smíðuð á árunum upp úr 1930, Bárður var skipaverkfræðingur á Ísafirði og gerði talsvert af því að smíða skíði, enda mikill hagleiksmaður. Skíðin eru með tájárnum með hökum fyrir skósólann og ál með smellu aftur fyrir hælinn. Þessar bindingar voru kallaðar smellubindingar eða Rexbindingar og voru algengar allt fram til 1950. Þær þóttu einkum góðar göngubindingar. Búnaður af þessari gerð var notaður í fyrstu skíðakeppnum á Ísafirði. Skíðaskór voru úr leðri, ýmist norskir eða íslenskir. Notaðir voru sömu skór og sams konar bindingar, hvort sem menn fóru í svig eða göngu. Gönguskíðin voru venjulega heldur mjórri og léttari en svigskíðin, en í raun var munurinn óverulegur og menn ekki alltaf sammála um hvernig skíði væri best að nota.

UMF Árvakur

Skíðaáhugi minnkaði mikið á árum fyrri heimsstyrjaldarinnar, en á þriðja og fjórða áratugnum lá vegur íþróttarinnar á Ísafirði aftur upp á við. Má m.a. þakka það Ungmennafélaginu Árvakri, sem Guðmundur Jónsson frá Mosdal stofnaði árið 1917. Á árunum 1932 – 1936 gekkst félagið fyrir skíðanámskeiðum og fékk norskan kennara, Helge Torvö, til starfans. Þá gaf félagið Barnaskóla Ísafjarðar 30 pör af skíðum til að efla áhuga barna á íþróttinni.

Einherjar

Skátafélagið Einherjar tók íþróttina einnig upp á sína arma og hóf að gangast fyrir skíðakeppnum í bænum. Varð skíðaiðkun einn aðalþátturinn í vetrarstarfi félagsins. Ein fyrsta skíðakeppnin sem heimildir eru um á Ísafirði var kappganga Einherja sem fram fór við Valhöll, hús félagsins í Tungudal. Á þessum árum var einungis keppt í göngu og stökki, en árið 1938 efndu Einherjar til svigkeppni í Stórurð til að kynna greinina fyrir Ísfirðingum og var þess ekki langt að bíða að bæjarfélagið eignaðist frækna kappa á því sviði. Margir af fremstu skíðaköppum Ísfirðinga á þessum árum komu einmitt úr röðum þeirra Einherja, m.a. fyrsti Íslandsmeistari Ísfirðinga, Magnús Kristjánsson.

Skíðafélag Ísafjarðar

Árið 1934 gekkst Ólafur Guðmundsson forstjóri fyrir því að stofnað var Skíðafélag Ísafjarðar. Þetta sama ár var stofnaður skíðaskóli félgasins, þar sem almenningi gafst kostur á að læra kúnstina að skíða. Aðsetur skólans var á Seljalandsdal. Þar höfðu þeir Ólafur og Aðalsteinn Jónsson kannað aðstæður nokkrum árum áður og komist að því að þar væri afbruðargott skíðaland. Sumarið 1928 reistu þeir fyrsta skíðaskálann þar, en hann brann þremur árum síðar. Var þá strax reistur nýr skáli og hlaut hann nafnið Skíðheimar. Eftir stofnun Skíðafélags Ísafjarðar fékk félagið umráðarétt yfir Seljalandsdal og gerði hann að miðstöð skíðaíþróttarinnar í bænum.
Fyrstu árin þurfti skíðafólk að fara fótgangandi upp á Seljalandsdal, en á árunum 1938 – 1939 var lagður þangað akvegur og 1939 lét Skíðafélagið byggja nýjan skála úr timbri. Gamli skálinn stóð enn um hríð og var notaður áfram þegar mikið var um að vera á Dalnum. Nýi skálinn stóð allt til ársins 1953, þegar enn var byggt nýtt hús, nú steinsteypt og stendur það enn þann dag í dag.

Skíðafélag Ísafjarðar stofnaði til skíðaviku árið 1935 í samvinnu við Einherja, einkum fyrir hvatningu Gunnars Andrews. Skíðavikan vakti mikla athygli og kom hópur fólks siglandi með Súðinni frá Reykjavík af þessu tilefni. Hefur sú hefð að halda skíðaviku um páska haldist síðan, með stuttum hléum þó.

1942 tók til starfa nýr skíðaskóli Skíðafélags Ísafjarðar og starfaði hann fram um 1955, lengst af undir stjórn Guðmundar Hallgrímssonar. Auk hefðbuninnar skíðakennslu var nemendum kennt að búa sig til fjallaferða að vetri, meðferð korts og áttavita, hleðsla snjóhúsa að grænlenskum hætti og fyrsta meðferð á kalsárum og beinbrotum.

Keppnisfólkið

Skíðafélagið tók einnig fljótlega að sinna keppnisfólkinu. Félagið stóð fyrir því að þegar skíðamót Íslands var haldið í annað sinn, 1939, fór það fram á Ísafirði. Árið 1935 stofnaði félagið til Skíðamóts Vestfjarða og Fossavatnshlaupsins, sem enn er þreytt, þótt nokkur hlé hafi orðið af og til. Fossavatnsgangan, eins og mótið heitir nú, er ein elsta íþróttakeppni landsins sem enn er við lýði. Þá hefur keppni um Grænagarðsbikarinn í svigi farið fram árlega allt frá árinu 1946.

Öll urðu þessi mót til þess að auka mjög á áhuga Ísfirðinga á skíðaíþróttinni og komu flest íþróttafélög bæjarins að þessari grein á einn eða annan hátt. Auk skátafélagsins Einherja og Skíðafélags Ísafjarðar áttu knattspyrnufélögin Vestri og Hörður árum saman keppendur á skíðum og svo var einnig um Málfunda- og íþróttafélagið Ármann í Skutulsfirði. Fyrst í stað sendi hvert félag fyrir sig keppendur á mót utan Ísafjarðar, en eftir að Skíðaráð Ísafjarðar var stofnað í árslok 1944 kepptu allir Ísfirðingar undir merkjum ráðsins utan héraðs. Eftir sem áður keppti hver fyrir sitt félag á innanhéraðsmótum. Í dag keppa hins vegar allir skíðamenn byggðarlagsins undir merkjum Skíðafélags Ísfirðinga.

Ísfirðingar hafa í gegnum tíðina verið afar sigursælir í skíðaíþróttinni. Íslandsmeistaratitlar í flokki fullorðinna eru orðnir hátt í tvö hundruð, auk óteljandi titla í flokkum unglinga og öldunga. Þá hafa 18 Ísfirðingar verið fulltrúar Íslands á Ólympíuleikum og hefur Ísafjörður átt fulltrúa á öllum vertarleikum að frátöldum fyrstu leikunum í St. Moritz og leikunum í Sapporo í Japan, þegar enginn Íslendingur var sendur til keppni.

Dalirnir tveir

Árið 1968 varð bylting í öllum aðbúnaði skíðaáhugafólks þegar tekin var í notkun skíðalyfta á Seljalandsdal. Veturinn 1972 var svo bætt um betur þegar „efri lyftunni“ var bætt við, en hún dró skíðamenn upp í eina af bröttustu skíðabrekkum landsins.
Mannvirkin skíðasvæðisins á Seljalandsdal skemmdust mikið árið í snjóflóði árið 1994 og var þá farið að huga að nýjum stað til að iðka skíðaíþróttina. Fyrir valinu varð Tungudalur, næsti dalur við Seljalandsdal. Þar voru reistar tvær lyftur og skíðaskáli, og ári eftir snjóflóðið var hægt að halda Skíðamót Íslands með miklum glæsibrag á Ísafirði. Fyrst í stað skíðaði fólk jöfnum höndum á Seljalandsdal og í Tungudal, en undanfarið hefur svigskíðafólk átt sinn samastað í Tungudal. Skíðagöngufólk nýtur aftur á móti útiverunnar ýmist í skemmtilegri braut í sumarbústaðabyggðinni í Tungudal, eða á Seljalandsdal þar sem komið hefur verið upp lýsingu fyrir þá sem bíða sólseturs áður en þeir fara draga fram útbúnaðinn.